وزرارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

 معاونت تحقیقات و فناوری

 کمیته کشوری اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی

 

 

راهنمای کشوری اخلاق در انتشار آثار پژوهشی علوم پزشکی

 

 

 

 

 

 

مجری طرح: دکتر کیارش آرامش

 سازمان اعتباردهنده: معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

 محل اجرا: مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران

 سال:88-1387

دانلود فایل 

 

 

مقدمه

 

رشد چشمگیر تولید علم در دهه‌های گذشته در کشور و حضور پرشمار مقالات علمی پژوهشگران علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران در نشریات معتبر داخلی و خارجی، موجب توجه بیش‌ازپیش جامعۀ علمی و مدیریت عالی پژوهشی کشور به موضوع مهم اخلاق در انتشار آثار علمی پژوهشی گردید. بی‌تردید توجه به موضوعات اخلاقی ازاین‌دست ضامن حقوق پژوهشگران، آزمودنی‌ها و دیگر طرف‌های درگیر در امر پژوهش، مانع بروز اختلافات ناخوش آیند در میان همکاران علمی و اجرایی، و حافظ آبرو و اعتبار جامعۀ علمی کشور در مجامع داخلی و خارجی می‌باشد. پیش‌ازاین، راهنمای عمومی و راهنماهای اختصاصی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی کشور، با همین اهداف عالی، تهیه، تدوین و ابلاغ‌شده‌اند. این راهنما گامی دیگر در جهت تکمیل مجموعه راهنماهای اخلاقی کشوری است تا در کنار راهنماهای فوق و راهنماهایی که در آینده تدوین، تصویب و ابلاغ خواهند شد، به‌عنوان مبنا و معیار عمل اخلاقی پژوهشگران و سایر طرف‌های درگیر در پژوهش و نیز، داوری و اظهارنظر کمیته‌های اخلاق و سایر نهادهای بررسی‌کنندۀ موارد مرتبط در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مورداستفاده قرار گیرد. این راهنما از ۱۲ فصل و ۵۳ ماده تشکیل شده است و موضوعات مختلف مرتبط با انتشار آثار پژوهشی علوم پزشکی در مجلات علمی - پژوهشی داخلی و سایر مجلات و رسانه‌های منجر به امتیاز و اعتبار علمی برای پژوهشگران را پوشش می‌دهد. تدوین این راهنما، علاوه بر تلاش و همت اساتید و صاحب‌نظرانی که در طول دهه‌های گذشته به این مهم پرداخته‌اند، حاصل کار متمرکز و جمعی گروهی از صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران این حوزه در طول سال‌های ۸۷ تا ۸۹ خورشیدی و نیز نظرسنجی وسیع و گسترده و برگزاری کارگاه تخصصی با حضور صاحب‌نظران، دست‌اندرکاران و ذینفعان می‌باشد که در قالب پروژه‌های با سفارش و حمایت معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اجرا گردیده است. هم‌چنین از تجربۀ انباشتۀ جهانی و معاهدات، بیانیه‌ها و راهنماهای شناخته‌شدۀ بین‌المللی استفاده شده است. مهم‌ترین بخش‌های این استفاده به‌قرار ذیل می‌باشد:

 

مادۀ ۱-۱ از فصل نویسندگی از متن الزامات یکدست کمیتۀ بین‌المللی سردبیران مجلات پزشکی[1] (ICMJE) ترجمه‌شده و مواد ۵-۱ و ۷-۱ با تغییر جزئی از بیانۀ خطی مشی انجمن جهانی سردبیران علوم پزشکی[2] (WAME) گرفته شده است. مواد ۱-۴ و ۳-۶ با تغییر جزئی از راهنمای کمیته اخلاق نشر[3] (COPE) اخذ شده است. مواد فصول حریم خصوصی و رازداری، و ویژه‌نامه برگرفته از متن الزامات یکدست ICMJE و مواد فصل نقش و مسؤولیت داوران برگرفته از راهنمای شورای سردبیران علمی[4] (CSE) و ICMJE می‌باشند.

 

فصل سرقت معنوی نیز با استفاده از راهنمای مندرج در دفتر تمامیت پژوهشی وزارت سلامت و خدمات انسانی آمریکا [5] نوشته شده است[6].

 

امید است که تدوین این راهنما در کنار به‌روزرسانی مرتب و رفع نواقص احتمالی در آینده، گامی مؤثر در هرچه اخلاقی‌تر شدن پژوهش، رعایت حقوق و آزادی‌های اساسی طرف‌های درگیر در امر پژوهش و حفظ اعتبار و حسن شهرت جامعۀ پژوهشی کشور باشد.


فصل اول: نویسندگی

 

 

مادۀ ۱-۱) شخصی نویسنده (یا یکی از نویسندگان) مقاله محسوب می‌شود که هر سه معیار زیر را داشته باشد

 

1. سهم قابل‌توجهی در حداقل یکی از فعالیت‌های زیر داشته باشد:

 

الف) ارائه‌ی ایده پژوهشی یا طراحی مطالعه،

 

ب) جمع‌آوری داده‌ها،

 

ج) آنالیز و تفسیر.

 

٢. در نوشتن مقاله به‌صورت نوشتن پیش‌نویس مقاله و یا مرور نقادانه آن‌که منجر به اصلاح محتوای علمی مقاله گردد، نقش داشته باشد.

 

٣. مقالۀ نهایی شده را مطالعه و تأیید کرده باشد.

 

تبصره ۱: اشخاص حقوقی و تیم‌های پژوهشی نیز مشمول معیارهای این ماده می‌گردند.

 

مادۀ ۲-۱) نام تمامی اشخاصی که معیارهای نویسندگی مقاله (منطبق با مادۀ یک این راهنما) را دارند باید به‌عنوان نویسنده در بخش نویسندگان مقاله آورده شود، حتی اگر همکاری وی با آن مرکز یا تیم پژوهشی، به هر علتی، قطع شده باشد.

 

مادۀ ۳-۱) تمامی نویسندگان باید مسؤولیت محتوای مقاله را در کلیۀ زمینه‌های زیر بپذیرند:

 

1.       صحت مطالب مندرج در مقاله ،

 

2.       پایبندی به راهنماهای اخلاقی عمومی و اختصاصی کشور در حفاظت از آزمودنی انسانی یا حیوانات در مطالعۀ انجام‌شده،

 

مادۀ ۴-۱) در پژوهش‌های بزرگ که توسط یک تیم پژوهشی انجام‌شده‌اند و نقش نویسندگان در ایجاد مقاله بسیار تخصصی بوده است، سهم و مسؤولیت هر یک از نویسندگان می‌تواند محدود به قسمت تخصصی مربوط به خود وی گردد. در این موارد پژوهشگر یا پژوهشگران اصلی، فردی را که مسؤولیت کلیت مقاله را خواهد داشت، تعیین خواهند کرد.

 

مادۀ ۵-۱) ترتیب نام‌ها در بخش نویسندگان مقاله بر اساس میزان مشارکت هر یک از افراد و از طریق توافق جمعی آنان مشخص می‌گردد. فردی که بیشترین سهم را در مطالعه و نگارش دست‌نوشته داشته است، نویسندۀ اول خواهد بود.

 

تبصره: جایگاه یا سطح علمی نویسندگان مقاله تأثیری در ترتیب نام نویسندگان نخواهد داشت.

 

مادۀ ۶-۱) عدم توافق نویسندگان در مورد ترتیب نامشان در مقاله به درخواست هر یک از ایشان در شورای پژوهشی دپارتمان، مرکز تحقیقات، دانشکده یا مؤسسۀ محل اجرای طرح مربوطه مطرح می‌گردد و اتخاذ تصمیم می‌شود. مادۀ ۷-۱) نام کلیۀ افرادی که سهم قابل‌توجهی در اجرای مطالعه با نگارش مقاله داشته‌اند اما معیارهای درج نام در بخش نویسندگان مقاله را ندارند، در بخش سپاسگزاری با ذکر نوع مشارکت، آورده می‌شود.

 

مادۀ ۸-۱) نویسندۀ مسئول یکی از نویسندگان دست‌نوشته است که به دلیل جایگاه علمی و نقش خود در مطالعه (برای مثال، مجری اصلی طرح یا استاد راهنمای اول پایان‌نامه) از سوی سایر نویسندگان مسؤولیت مکاتبات و پاسخگویی به ابهامات و ایرادات مطرح‌شده در مورد دست نوشته یا مقاله را بر عهده دارد. نویسندۀ مسئول وظیفۀ انتقال نظرات و مکاتبات مهم به سایر نویسندگان و تنظیم روابط بین نویسندگان را بر عهده دارد.

 

مادۀ ۹-۱) ذکر انتساب غیرواقعی (صوری) به مؤسسه، مرکز یا دپارتمانی که نقشی در اصل پژوهش مربوطه یا در فعالیت حرفه‌ای فرد نویسنده ندارد، نادرست است.


 

 

فصل دوم : فریبکاری

 

 

مادۀ ۱-۲) فریبکاری عبارت است از هرگونه زیر پا گذاشتن یا انحراف از اصول اخلاقی پذیرفته شده در نگارش و انتشار آثار علمی - پژوهشی که مثال‌های ذیل را دربرمی‌گیرد:

 

1-      ساختن (جعل) داده‌ها یا نتایجی که مبتنی بر یک پژوهش واقعی نیستند،

 

2-     دست‌کاری داده‌های حاصل از پژوهش،

 

3-     سرقت معنوی،

 

4-     اجتناب از ذکر عوارض نامطلوب در کار آزمایی‌های بالینی.

 

مادۀ ۲-۲) سرقت معنوی عبارت است از استفاده از تمامی یا قسمتی از مطالب با ایده‌های منتشرشدۀ یا منتشرنشدۀ فرد یا افراد دیگر بدون ذکر منبع به روش مناسب یا کسب اجازه در موارد ضروری.

 

مادۀ ۳-۲) استفاده از اصل یا ترجمۀ متن منتشرشدۀ دیگران در دست‌نوشته باید بر طبق ضوابط ذيل انجام گیرد:

 

الف) در صورت استفاده از شکل، جدول، پرسشنامه و یا بخش قابل‌توجهی از متن موردنظر یا ترجمۀ آن، به‌صورت آوردن عین آن متن، باید علاوه برآوردن متن در داخل گیومه و ذکر منبع، از مالک معنوی متن اولیه اجازۀ کتبی اخذ گردد.

 

ب) در صورت استفاده از بخشی جزئی از متن موردنظر یا ترجمۀ آن، به‌صورت آوردن عین آن متن، باید

 

متن موردنظر در داخل گیومه آورده شود و منبع آن ذکر گردد.

 

ج) در صورت استفاده از متن موردنظر یا ترجمه آن به‌صورت نقل به مضمون، جمع‌بندی، نتیجه‌گیری یا برداشت ایده، باید منبع آن ذکر گردد.

 

تبصره ۱) اگر بخشی از متن که مورداستفاده قرار می‌گیرد، به‌صورت جزئی، مثلاً در حد تغییر چند کلمه یا آوردن معادل آن‌ها با تغییر زمان افعال، تغییر کند، باز هم شامل موارد مربوط به آوردن عین متن (بند الف یا ب) می‌گردد.

 

تبصرۀ ۲) مندرجات این ماده در مورد مطالب منتشرشدۀ قبلی خود نویسنده (گان) دست‌نوشته نیز صادق است.

 

تبصرۀ ۳) در مورد بند ج، نقل به مضمون نباید به‌گونه‌ای باشد که با منظور نویسنده (گان) اصلی و روح کلی نوشتۀ آنها منافات داشته باشد.

 

مادۀ ۴-۲) تمام محققین موظف‌اند در صورت اطمینان از وقوع هرگونه فریبکاری، موارد را با رعایت حداکثر مجرمانگی حسب مورد را به مؤسسۀ حامی پژوهش، رئیس یا مسئول محل کار یا تحصیل نویسنده (گان) اطلاع دهند.

 

مادۀ ۵-۲) سردبیر می‌تواند وقوع احتمالی فریبکاری را در دست‌نوشته‌های دریافتی جست‌وجو نماید، اما در صورت آگاهی از احتمال وقوع فریبکاری، موظف است با رعایت حداکثر محرمانگی حسب مورد وقوع فریبکاری را به مؤسسۀ حامی پژوهش، رئیس یا مسئول محل کار یا تحصیل نویسنده (گان) اطلاع دهد تا با انجام تحقیق و بررسی وقوع آن محرز یا رفع شود. تحقیق و بررسی بر اساس مقررات و دستورالعمل‌های مربوطه صورت خواهد گرفت.

 

تبصره: تا پیش از محرز شدن وقوع فریبکاری نباید اشخاص غیر مرتبط از مطرح‌شدن احتمال آن یا بررسی‌های در حال انجام مطلع شوند.

 

مادۀ ۶-۲) درصورتی‌که سردبیر، وقوع فریبکاری را احراز کند، باید بسته به‌شدت فریبکاری احرازشده، یک یا چند مورد از اقدامات ذیل را انجام دهد:

 

1-      خودداری از انتشار دست‌نوشته (درصورتی‌که هنوز دست‌نوشته منتشرنشده است)،

 

2-     انتشار اصلاحیه یا تکذیبیه در شمارۀ آتی نشریه (در صورت انتشار)

 

3-     اجتناب از پذیرش مقالات آتی نویسنده (گان) برای مدتی معین،

 

4-     حذف مقالات قبلی نویسنده (گان) از سایت یا بانک اطلاعاتی نشریه.


 

 

 

فصل سوم : انتشارات همپوشان

 

 

مادۀ ۱-۳) اگر یک نشریۀ چاپی یا الکترونیک دست‌نوشته‌ای را پیش‌ازاین منتشر کرده باشد یا در حال بررسی برای انتشار آن باشد، ارسال همان دست‌نوشته به نشریۀ دیگر یا انتشار مجدد آن نادرست است.

 

تبصره 1: اگر نویسنده (گان) دست‌نوشته‌ای که در یک نشریه در دست بررسی برای انتشار است، تصمیم بگیرند، به هر دلیلی، آن دست‌نوشته را برای نشریۀ دیگری ارسال نمایند، باید ابتدا انصراف خود را از انتشار دست‌نوشته به‌صورت کتبی به نشریۀ اول اعلام نمایند. این کار حداکثر تا پیش از اعلام پذیرش دست‌نوشته برای انتشار در نشریۀ اول، امکان‌پذیر است.

 

تبصره ۲: اگر سردبیران چند نشریه تصمیم بگیرند که به‌طور مشترک دست‌نوشته‌ای را منتشر کنند، درصورتی‌که این اقدام در راستای تأمین سلامت جامعه باشد و نیز مراتب به‌طور شفاف به خوانندگان آن نشریات اطلاع‌رسانی شود، مشروط به رعایت کلیۀ حقوق مادی و معنوی مرتبط، این کار بلامانع است.

 

مادۀ ۲-۳) ارسال دست‌نوشته‌ای که حاوی حجم قابل‌توجهی از یک مقالۀ منتشرشدۀ در حال بررسی باشد، برای بررسی جهت انتشار به‌عنوان مقالۀ علمی - پژوهشی نادرست است، حتی اگر به مقالۀ قبلی ارجاع داده باشد و یا مقالۀ قبلی به نویسنده (گان) همین دست‌نوشته تعلق داشته باشد.

 

تبصره: تکرار قسمت‌هایی از بخش «مواد و روش‌ها» در مقالات بعدی همان نویسنده (گان)، در صورت ضرورت، بلامانع است اما درهرحال ذکر مرجع لازم می‌باشد.

 

مادۀ ۳-۳) اگر مقاله‌ای پیش‌ازاین به‌صورت چاپی یا الکترونیک منتشرشده باشد یا در دست بررسی برای انتشار باشد، ارسال ترجمۀ همان مقاله به زبانی دیگر برای بررسی جهت انتشار، در صورت کسب موافقت سردبیران هر دو مجله و اطلاع‌رسانی شفاف به خوانندگان بلامانع است.


 

فصل چهارم: تعارض منافع

 

مادۀ ۱-۴) تعارض منافع عبارت است از وجود هرگونه منفعت مالی و غیرمالی که احتمال دارد نویسنده، داور یا سردبیر را در اظهار صادقانۀ نظر خود تحت تأثیر قرار دهد. وجود تعارض منافع به‌خودی‌خود ایرادی اخلاقی برای یک دست‌نوشته محسوب نمی‌شود.

 مادۀ ۲-۴) نویسنده (گان) یک دست‌نوشته باید هرگونه تعارض منافع خود را که از نگاه مخاطبین پوشیده است، در متن یا ذیل دست‌نوشته به‌طور شفاف اعلام نمایند.

 تبصره: قرارداد میان پژوهشگران و حامی مالی پژوهش نباید متضمن هر شکلی از منع اعلام تعارض منافع در دست‌نوشته حاصله باشد.

 مادۀ ۳-۴) نویسنده (گان) باید منابع تأمین هزینه‌های پژوهش و نگارش مقاله را به‌طور شفاف معرفی نمایند.

  مادۀ ۴-۴) اعضای هیئت تحریریه چنانچه در تصمیم‌گیری سردبیر در مورد یک دست‌نوشته تأثیرگذار باشند، باید به‌طور شفاف و کامل سردبیر را درباره‌ی هرگونه تعارض منافع در امر موردنظر مطلع نمایند.


 

 

فصل پنجم: حریم خصوصی و رازداری

 

مادۀ ۱-۵) اطلاعات مشخص‌کنندۀ هویت شخصی آزمودنی‌ها، کارکنان محل انجام پژوهش یا هر فرد دیگری غیر از نویسندگان دست‌نوشته و افرادی که از آن‌ها سپاسگزاری می‌شود، نباید در متن دست‌نوشته، عکس‌ها، شجره‌نامه‌ها یا هر قسمت دیگری آورده شود، مگر این‌که فرد موردنظر یا نماینده قانونی او برای نشر آن اطلاعات رضایت آگاهانۀ کتبی داده باشد.

 

تبصره ۱: در مورد عکس افراد، پوشش باید به‌گونه‌ای باشد که منجر به شناسایی فرد نشود و پوشاندن چشم‌ها به‌تنهایی کفایت نمی‌کند، مگر آن‌که رضایت آگاهانۀ کتبی اخذشده باشد.

 

تبصرۀ ۲: درصورتی‌که انتشار دست‌نوشته بدون محرمانه ماندن کامل کلیۀ اطلاعات هویتی یا اطلاعاتی که می‌تواند منجر به کشف هویت افراد مذکور در مادۀ فوق شود، امکان‌پذیر نباشد و اخذ رضایت آگاهانه نیز مقدور نباشد، رسیدگی به اصل ادعای عدم دسترسی به افراد مذکور و ضرورت انتشار اطلاعات و تصمیم‌گیری در مورد انتشار آن بر عهدۀ کمیتۀ اخلاق منطقه‌ای خواهد بود.

 

تبصرۀ ۳: انتشار اطلاعاتی که از پیش و به روش صحیح در دسترس عموم قرار گرفته‌اند، نیاز به اخذ رضایت

 

آگاهانه ندارد.


 

 

فصل ششم : سردبیری نشریات علمی

 

 

مادۀ ۱-۶) سردبیر مجله، برای تصمیم‌گیری و ایفای مستقلانِ وظایف خود (از قبیل رد یا قبول دست‌نوشته‌های واصله) آزادی و اختیار عمل کافی دارد.

 

مادۀ ۲-۶) سردبیر موظف است که رازداری را در تمامی مراحل بررسی دست‌نوشته رعایت نماید.

 

تبصره: آگاهی داوران از نام و مشخصات نویسندگان دست‌نوشته بلامانع است و مشمول اصل رازداری واقع نمی‌شود.

 

مادۀ ۳-۶) بعد از اعلام تصمیم سردبیر در مورد رد یک دست‌نوشته برای انتشار، باید فرصت حداقل یک نوبت درخواست تجدیدنظر به نویسندۀ مسئول داده شود. هر مجله باید سیاست‌های مدونی برای بررسی این‌گونه درخواست‌ها داشته باشد.

 

مادۀ ۴-۶) سردبیر باید تمامی تلاش خود را برای کشف موارد سوء رفتار در دست‌نوشته‌های دریافتی و برخورد مناسب با موارد احتمالی به کار بندد.

 

مادۀ ۵-۶) سردبیر یا هیئت تحریریه باید فرد یا افرادی را برای داوری همتای هر مقاله انتخاب کند که تا حد ممکن درزمینۀ علمی مربوطه توانا و مجرب باشند. داور(ان) انتخاب‌شده باید فاقد هرگونه تعارض منافع شناخته‌شده درزمینهٔ ی مقالۀ مورد داوری باشند.

 

مادۀ ۶-۶) سردبیر مسئول است که بررسی، انتخاب و اولویت‌بندی دست‌نوشته‌های واصله برای چاپ، به نحوی بی‌طرفانه و تنها با توجه به ویژگی‌های علمی و فنی دست‌نوشته انجام گیرد و عوامل نامربوط در این امر تأثیری نداشته باشد.


 

 

فصل هفتم : انتشار نتایج کار آزمایی های بالینی

 

 

مادۀ ۱-۷) سردبیر نشریه باید تنها نتایج آن دسته از کار آزمایی های بالینی را برای انتشار بپذیرد که در مرکز ثبت کار آزمایی بالینی ثبت‌شده و مجوز کمیتۀ اخلاق مربوطه را دریافت کرده باشد. برای حصول اطمینان از رعایت این اصل سردبیر مجله می‌تواند سند ثبت و مجوز کمیته یا کمیته‌های اخلاقی مرتبط را به‌صورت کتبی از نویسندۀ مسئول درخواست نماید.

 

تبصره: در مطالعاتی که به‌صورت چندمرکزی در چند کشور به انجام می‌رسند، در صورت دریافت دست‌نوشتۀ حاوی نتایج كل مطالعه، سردبیر می‌تواند مجوز اخلاقی مربوط به کلیۀ مراکزی که مطالعه در آنها انجام گرفته است را به‌طور جداگانه از نویسنده (گان) درخواست کند. درصورتی‌که مقاله‌ای حاوی نتایج یکی از مراکز باشد، تنها مجوز اخلاقی مربوط به همان مرکز (کشور) قابل درخواست خواهد بود.

 

مادۀ ۲-۷) در موارد انتشار نتایج کار آزمایی های بالینی که به‌صورت همکاری بین‌المللی به انجام رسیده‌اند، سردبیر نشریه می‌تواند در صورت لزوم، سهم یا نقش ایفا شدۀ هرکدام از نویسندگان در کل طرح را به‌صورت مکتوب درخواست نماید.


 

 

فصل هشتم : نقش و مسؤولیت داوران

 

 

مادۀ ۱-۸) فردی که داوری همتای یک دست‌نوشتۀ ارجاع شده از سوی یک مجله را قبول می‌کند، باید داوری خود را به‌صورت بی‌طرفانه و تنها براساس ویژگی‌های علمی و فنی دست‌نوشته به انجام برساند و نباید تحت تأثیر روابط شخصی خود با نویسنده (گان) دست نوشته یا سایر عوامل نامربوط قرار گیرد.

 

مادۀ ۲-۸) فردی که داوری همتای یک دست‌نوشته به او پیشنهاد می‌شود، در صورت وجود هرگونه تعارض منافع، می‌تواند از پذیرش آن دست‌نوشته برای داوری امتناع کند؛ در غیر این صورت، باید تعارض منافع خود را به‌طور واضح به اطلاع سردبیر مجله برساند.

 

مادۀ ۳-۸) داوران و نویسنده (گان) دست‌نوشته باید از برقراری ارتباط با یکدیگر (در رابطه با داوری آن دست‌نوشته) در طول فرآیند داوری، امتناع کنند، مگر با کسب اجازه از سردبیر مجلۀ مربوطه.

 

مادۀ ۴-۸) چنانچه فردی که یک دست‌نوشته را برای داوری همتا پذیرفته است، خود را واجد صلاحیت علمی یا فنی لازم برای داوری دقیق تمامی یا بخشی از آن دست‌نوشته نداند، باید مراتب را به اطلاع سردبیر مجله برساند.

 

مادۀ ۵-۸) دست‌نوشته‌ای که برای داوری ارسال می‌گردد، باید از سوی داور نیز به‌عنوان یک متن محرمانه تلقی گردد و اطلاعات مربوط به یا مندرج در آن با هیچ فرد دیگری در میان گذاشته نشود. داور مجاز نیست از دست‌نوشتۀ مورد داوری برای هیچ مقصود دیگری به‌جز داوری استفاده کند و لازم است بعد از پایان داوری از نگهداری دست‌نوشته به هر شکل، اجتناب نماید.

 

تبصرۀ ۱: درصورتی‌که داور، مشورت با فرد دیگری را برای داوری ضروری بداند و این مشورت متضمن افشای مطالب مندرج در مقاله باشد، این کار تنها با کسب اجازه از سردبیر مجله قابل انجام است.

 

تبصرۀ ۲: مفاد مادۀ فوق نسبت به تمامی دست‌نوشته‌هایی که برای داوری همتا ارسال شده و داور به هر دلیل از پذیرش داوری آن خودداری کرده است نیز جاری می‌باشد.

 

مادۀ ۶-۸) در داوری همتا، داور باید به نقاط قوت و ضعف مقاله توجه کند و در صورت امکان راهکارهایی را برای رفع اشکالات موجود به نویسنده (گان) توصیه نماید. این کار باید با رعایت احترام به استقلال فکری نویسنده (گان) به انجام برسد.

 

مادۀ ۷-۸) داور در صورت پذیرش یک دست‌نوشته برای داوری همتا، باید این کار را در مهلت اعلام‌شده از سوی سردبیر مجله به انجام برساند.

 

تبصره: درصورتی‌که مهلت اعلام‌شده از سوی سردبیر مجله برای داور مناسب نباشد، داور باید از پذیرش داوری آن دست‌نوشته امتناع کند یا در مورد تمدید مهلت با سردبیر مجله به توافق برسد.

 

مادۀ ۸-۸) داور باید علاوه بر بررسی‌های علمی و فنی در داوری، هرگونه عدم رعایت مفاد این راهنما را نیز به اطلاع سردبیر برساند.

 

فصل نهم: آگهی

 

مادۀ 1-9) نشریه‌های علمی - پژوهشی ، اعم از چاپی و الکترونیک، باید تنها آگهی‌هایی را برای انتشار بپذیرند که به ارائۀ اطلاعات در مورد رویداد، محصول یا خدمت موردنظر می‌پردازند و از هرگونه تلاش برای تحت تأثیر قرار دادن مخاطب، با ارائۀ مطالب غیرعلمی و نادرست، خودداری کنند.

 

مادۀ ۲-۹) مکان درج آگهی تبلیغاتی نباید در مجاورت سرمقاله یا مقاله‌ای علمی باشد که به نوعی ارتباط آن مقاله با آگهی موردنظر را به ذهن خواننده متبادر سازد.

 

مادۀ ۳-۹) آگهی‌های تبلیغاتی باید به‌گونه‌ای در نشریه درج شوند که به خوبی از مندرجات علمی متمایز باشند.


 

 

فصل دهم : ویژه‌نامه

 

 

مادۀ ۱-۱۰) ویژه‌نامه‌ها شماره‌هایی از نشریه‌اند که معمولاً به انتشار مجموعه مقالاتی در رابطه با موضوعی مشخص و یا مجموعۀ مقالات یک همایش، به‌نحوی‌که در ارتباط با موضوعات اصلی موردبحث در نشریه باشد، اختصاص دارند. ویژه‌نامه غالباً توسط منابع دیگری غیر از ناشر مجله حمایت مالی می‌شود.

 

مادۀ ۲-۱۰) سردبیر مجله مسؤولیت مطالب مندرج در ویژه‌نامه‌ها را همانند شماره‌های عادی نشریه بر عهده دارد.

 

مادۀ ۳-۱۰) سردبیر مجله باید اختیار کامل در ارسال هر دست‌نوشتۀ موردنظر برای انتشار در ویژه‌نامه به داوران مستقل و نیز حق عدم پذیرش آنها را، همانند شماره‌های عادی مجله، حفظ کند.

 

مادۀ ۴-۱۰) حامی مالی ویژه‌نامه، در صورت وجود، باید به‌طور شفاف در ویژه‌نامه مشخص شود.

 

مادۀ ۵-۱۰) نشر آگهی در ویژه‌نامه باید از سیاستی مشابه آنچه در شماره‌های عادی مجله اعمال می‌شود، تبعیت کند.

 

مادۀ ۶-۱۰) پذیرش هدایا، پاداش یا کمک‌های حامیان مالی ویژه‌نامه برای شخص سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مجاز نیست.

 

مادۀ ۷-۱۰) در ویژه‌نامه‌ها باید مانند شماره‌های عادی، سایر مواد این راهنما رعایت شود.


 

 

فصل یازدهم : سایر انواع انتشار

 

 

مادۀ ۱-۱۱) سردبیران کلیه‌ی نشریات علمی دارای داوری همتا که به‌صورت چاپی، هم‌زمان چاپی و الکترونیک، و یا الکترونیک منتشر می‌شوند، مشمول کلیۀ مواد مندرج در این راهنما می‌گردند.

 

مادۀ ۲-۱۱) در مواردی که انتشار به‌صورت هم‌زمان چاپی و الکترونیک صورت می‌گیرد، هر دو نسخۀ چاپی و الکترونیک باید برای رفرنس دهی یک آدرس واحد داشته باشند.

 

مادۀ ۳-۱۱) نگارش یک فصل یا بیشتر از کتاب‌هایی که در قالب درس‌نامه منتشر می‌شوند، مشمول تمامی مواد این راهنما می‌باشد. وظایف سردبیر در این حالت، بر عهدۀ نویسندۀ مسئول کتاب (نامی که در روی جلد مندرج است) می‌باشد.

 

مادۀ ۴-۱۱) انتشار نتایج حاصل از پژوهش‌ها، پیش از آن‌که در نشریات دارای داوری همتا به چاپ رسیده باشند، از طریق رسانه‌های عمومی نادرست است، مگر در مواردی که به‌واسطه‌ی اهمیت ویژه برای سلامت عمومی، انتشار تمامی یا بخشی از نتایج یک پژوهش از سوی مراجع سیاست‌گذار، ضروری دانسته شود.

 

مادۀ ۵-۱۱) اگر خلاصه مقاله‌ای که به همایشی ارسال می‌گردد، قبلاً به‌صورت خلاصه یا مقالۀ کامل منتشرشده باشد، باید مراتب به اطلاع دبیر کنگره رسانده شود.

 

 

واژه نامه

 

سپاسگزاری

عوارض نامطلوب

آگهی

نویسندگی

تعارض منافع

اصلاحیه

نویسنده مسئول

ساختن داده‌ها

دستکاری داده‌ها

هیئت تحریریه

اصلاحیه

فریبکاری

دست‌نوشته

سوء رفتار

انتشار هم‌پوشان

داوری همتا

سرقت معنوی

انتشار مجدد

تکذیبیه

ویژه‌نامه

Acknowledgment

Adverse effect

Advertising

Authorship

Conflict of interest

Correction

Corresponding author

Data fabrication

Data manipulation

Editorial board

Erratum

Fraud

Manuscript

Misconduct

Overlapping publication

Peer review

Plagiarism

Redundant publication

Retraction

Supplement

 



[1] International committee of Medical Journal Editors

[2] World Association of Medical Editors

[3] Committee on Publication Ethics

[4] Council of Science Editors

[5] US Department of Health and Human Services, Office of Research Integrity

[6] Roig M. Avoiding plagiarism, self-plagiarism, and other question able writing practices: A guide to ethical writing. Available at: http://ori.dhhs.gov/education/products/plagiarism/plagiarism.pdf

دانلود فایل