«می باشد»

 

هر ویراستاری که سعی کند یک متن را به ویژه در حوزه‌هایی غیر از علوم انسانی و ادبیات ویرایش کند با بیشترین مشکلی که برخورد می‌کند، استفادۀ بی جا از فعل «می‌باشد» است.

 چرا از این فعل این همه استفاده می شود؟ چون به نظر عموم مردم، این فعل رسمیتی دارد که شاید زیادی هم هست !

1.  یکی از دلایلی که استفاده از « می‌باشد» توصیه نمی‌شود همین است که قرار نیست در مقاله یا متنی که می‌نویسیم ـ هرچه که می‌خواهد باشد ـ از فعل‌های غیرصمیمی استفاده کنیم. استفاده از فعل می‌باشد، سبک و لحن هر متنی را به شدت تصنعی می‌کند. شاید دیده باشید، وقتی کسی می‌خواهد متن طنزی بنویسد که فاضل مآبانه بنماید، از این فعل استفاده می‌کند.

 

2.  دلیل دیگری که نباید از این فعل استفاده کرد، آن است که هیچ فارسی زبانی، به طور طبیعی و در زبان روزمره از این فعل استفاده نمی‌کند. فکر نمی‌کنم هیچ کدام از ما در گفتار از این فعل استفاده کرده باشیم، مگر وقتی که بخواهیم چیزی بنویسیم و آن چیز خیلی رسمی و اداری یا بیش از حد مودبانه باشد. مصدرِ «می‌باشد»، باشیدن است. ما فارسی زبان ها صیغه های دیگر این فعل را چندان به کار نمی بریم. در زبان گفتار که به هیچ وجه.

 

3. «می‌باشد» در فارسی، به معنای فعل اسنادی به کار می‌رود و دقیقا درجایگاهی می‌آید که فعل‌هایی مثل «است» و «هست» هم می‌توانند بیایند و از نظر معنایی هیچ تفاوتی با هم ندارند. بسیاری از نویسندگان برای پرهیز از تکرار این دو فعل، از «می‌باشد» استفاده می‌کنند که راهکار چندان خوبی نیست. ضمن اینکه تکرار فعل هم، لزوما و در همه جا از عیوب نگارش نیست.

 

باید این را هم گفت که درمتون کهن ادب فارسی، از «می باشد» گاهی، هرچند اندک، استفاد شده است. بنابراین، هرچند استفاده ازاین فعل غلط نیست، بهتر است تا حد امکان از همان فعل آشنا و مفید«است» استفاده کنیم و « می باشد» را تا حد امکان وارد متن‌هایمان نکنیم. یادمان باشد که فارسی زبان مادری ماست و هیچ مادر فارسی زبانی هرگز نمی گوید: « بفرمایید. غذا روی میز می‌باشد».

 

بایاری گرفتن ازکتاب مستطاب «غلط ننویسیم»، ابوالحسن نجفی

 مریم محمدطاهری